Kira Tespit Davasında Hâkim Kirayı Nasıl Belirler? Rayiç Kira ve Kiracının Hakları (2026)
İçindekiler
- Kira Tespit Davası Nedir, Ne Zaman Açılır?
- Hâkim Kira Bedelini Belirlerken Neye Bakar?
- "Rayiç kira" nasıl tespit edilir?
- Eski Kiracı (Hakkaniyet) İndirimi: Kiracının En Büyük Kozu
- %25 Konut Kira Sınırı 2026'da Yürürlükte mi?
- Dikkat: "Rayiç Bedel" Haberleri ile Önalım (Şufa) Kararını Karıştırmayın
- Kira Tespit Davasında Usul: Nerede, Nasıl, Hangi Sürede?
- Kiracının Hakları ve Lehine Stratejiler
- Sık Yapılan Hatalar
Kısa cevap: Kira tespit davasında hâkim, kirayı ev sahibinin istediği rakamla değil; TÜFE 12 aylık ortalama artış oranı, kiralananın durumu ve çevredeki emsal (rayiç) kira bedellerini birlikte değerlendirerek (TBK m.344/3) hakkaniyete göre belirler. 5 yılı aşan kira ilişkilerinde emsal bedel esas alınır; ancak uzun süredir aynı yerde oturan kiracı lehine Yargıtay içtihadıyla çoğunlukla bir hakkaniyet (eski kiracı) indirimi uygulanır.
Yani ev sahibi dilekçesinde ne kadar yüksek rakam yazarsa yazsın, mahkemeyi bağlayan şey bilirkişi raporu ve emsal araştırmasıdır. Uygulamada talep edilen bedel ile hükmedilen bedel arasında ciddi fark çıkması olağandır; örneğin aylık 30 bin TL olan bir kira için ev sahibinin 125 bin TL talep ettiği, mahkemenin ise emsal ve eski kiracı indirimini değerlendirerek 90 bin TL'ye hükmettiği durumlar kamuoyuna da yansımıştır. Bu tür sonuçlar istisna değil, kuralın işleyiş biçimidir.
Kira Tespit Davası Nedir, Ne Zaman Açılır?
Kira tespit davası, kira bedelinin taraflar arasında anlaşmazlık konusu olduğu durumlarda, yeni dönem kirasının mahkeme tarafından belirlenmesi için açılan davadır. İki temel senaryoda gündeme gelir:
- 5 yıldan uzun süren veya 5 yılın sonunda yenilenen sözleşmelerde: Taraflar yıllık artışı sözleşmede kararlaştırmış olsa bile, 5 yıl dolduktan sonra hâkim artık TÜFE sınırıyla bağlı değildir; kirayı emsallere göre yeniden değerlendirir (TBK m.344/3).
- Artış oranında anlaşmazlık olduğunda: Ev sahibi TÜFE ortalamasının üzerinde artış istiyorsa, kiracı buna itiraz ediyorsa, bedelin ne olacağı davayla tespit edilir.
Uygulamada en sert çekişme beşinci yılın sonunda yaşanır. Çünkü ilk dört yıl kiracı TÜFE zırhıyla korunurken, beşinci yıldan itibaren piyasa fiyatına yakınsama kapısı açılır. Ev sahiplerinin çoğu bu dönemi bekler; işte bu yüzden tespit davalarının büyük bölümü 5. yıl dolarken açılır.
Hâkim Kira Bedelini Belirlerken Neye Bakar?
Türk Borçlar Kanunu m.344/3 hâkime net bir çerçeve çizer. Mahkeme kirayı belirlerken şu üç unsuru birlikte değerlendirir:
- TÜFE'deki 12 aylık ortalama değişim oranı: Özellikle 5 yıldan kısa ilişkilerde ve yıllık artış üst sınırının belirlenmesinde temel ölçüttür.
- Kiralananın durumu: Dairenin yaşı, konumu, metrekaresi, bakım-onarım durumu, ısıtma sistemi, otopark, asansör gibi somut özellikler.
- Emsal (rayiç) kira bedelleri: Aynı bölgede, benzer nitelikteki taşınmazların güncel kira seviyesi. Hâkim burada bilirkişi marifetiyle keşif yaptırır.
Dikkat edilmesi gereken kritik nokta: Ev sahibinin dilekçesinde yazdığı rakam hâkimi bağlamaz. Ev sahibi yüksek bir bedel isteyebilir; ama hâkim bilirkişi raporu ve emsal araştırması sonucunda bunu çok daha aşağıda tespit edebilir. Pratikte talep ile hükmedilen bedel arasında büyük makas açılması sık görülür.
"Rayiç kira" nasıl tespit edilir?
Rayiç kira, somut dairenin bulunduğu çevrede benzer evlerin kiraya verildiği gerçek piyasa bedelidir. Mahkeme bunu şu yöntemlerle ortaya koyar:
- Mahallinde keşif yapar; hâkim, taraf vekilleri ve bilirkişi daireyi yerinde görür.
- Emlak bilirkişisi, aynı sokak/aynı site içindeki emsal kira sözleşmelerini ve ilanları inceleyerek rapor düzenler.
- Belediye kayıtları, emlakçı beyanları ve varsa komşu dairelerin kira kontratları delil olarak değerlendirilir.
Bu aşamada kiracının kendi lehine emsal sunması çok önemlidir. Eğer bilirkişiye sadece ev sahibinin işaret ettiği (yüksek) örnekler ulaşırsa rapor yüksek çıkar. Kiracının mahallede daha makul fiyatlı benzer daireleri dosyaya sunması, tespit edilen bedeli ciddi biçimde aşağı çekebilir.
Eski Kiracı (Hakkaniyet) İndirimi: Kiracının En Büyük Kozu
Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, uzun süredir aynı yerde oturan kiracı için rayiç bedel üzerinden hakkaniyet indirimi uygulanır. Uygulamada bu indirim çoğunlukla %10 ila %20 aralığında gerçekleşir; ancak oran kanunla sabitlenmiş değildir, somut olayın özelliklerine göre mahkemenin takdirindedir. Mantığı şudur: Mevcut kiracı, ev sahibi için kiralama riski, boş kalma süresi ve yeni kiracı arama masrafı doğurmaz. Bu "istikrar" kiracı lehine bir indirimle dengelenir.
Yani bilirkişi raporunda emsal kira örneğin yüksek çıksa bile, hâkim eski kiracı indirimini uygulayarak tespit edilen bedeli bir miktar aşağı çekebilir.
Pratik uyarı: Eski kiracı indirimi otomatik değildir; dava/cevap dilekçesinde talep edilmesi ve kaç yıldır oturulduğunun ispatı işin özüdür. Kiracı, eski kira kontratlarını ve ödeme dekontlarını mutlaka saklamalı ve dosyaya sunmalıdır.
%25 Konut Kira Sınırı 2026'da Yürürlükte mi?
Hayır. Pandemi sonrası getirilen %25'lik konut kira artış tavanı 1 Temmuz 2024 itibarıyla sona erdi ve yenilenmedi. 2026 yılında konut kiralarında yürürlükte olan tek yasal üst sınır, TBK m.344 uyarınca TÜFE 12 aylık ortalama değişim oranıdır. Yani yıllık artışta ev sahibi bu orandan fazlasını dayatamaz; fazla ödenen tutar iade edilir ya da mahsup edilir. Ancak bu sınır yalnızca yıllık yenilemeler içindir — 5 yıl dolduğunda hâkim bu orandan bağımsız olarak emsale göre tespit yapabilir.
Dikkat: "Rayiç Bedel" Haberleri ile Önalım (Şufa) Kararını Karıştırmayın
Son günlerde gündemde "rayiç bedel iptal edildi" başlıklı bir Anayasa Mahkemesi kararı dolaşıyor. Bu karar kira tespitiyle ilgili DEĞİLDİR. Anayasa Mahkemesi'nin 16/7/2026 tarihli, E.2026/23 sayılı kararı (basın duyurusu 6/11/2026, Resmî Gazete'de yayım esas alınarak), paylı mülkiyette önalım (şufa) hakkına ilişkin Türk Medeni Kanunu m.734'teki "rayiç bedeli" ibaresini iptal etmiştir. İptal hükmü, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak 9 ay sonra yürürlüğe girecektir.
Bu karar kira bedelinin tespitine değil, bir paydaşın satılan payı önalım hakkıyla geri alırken ödeyeceği bedele ilişkindir. Önemle belirtelim: AYM önalım hakkını kaldırmamış, yalnızca payın bedelinin "rayiç bedel" üzerinden belirlenmesini öngören kuralı iptal etmiştir. Kira tespit davalarında hâkimin emsal/rayiç kirayı belirleme yetkisi ise aynen devam etmektedir. İki konuyu birbirine karıştırmak ciddi hak kayıplarına yol açar.
Kira Tespit Davasında Usul: Nerede, Nasıl, Hangi Sürede?
- Görevli mahkeme: Sulh Hukuk Mahkemesi.
- Yetkili mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi veya davalının yerleşim yeri mahkemesi.
- Dava türü: Kira bedelinin tespiti davası (tespit davası niteliğindedir).
- Zamanaşımı/hak düşürücü süre: Kira tespit davası kural olarak her zaman açılabilir. Ancak tespit edilecek bedelin yeni kira döneminin başından itibaren geçerli olması için ya yeni dönem başlamadan en az 30 gün önce dava açılmalı ya da bu süre içinde bir ihtar (yazılı bildirim) çekilip dava yeni dönemde açılmalıdır. Bu 30 günlük kural stratejik açıdan hayatidir; kaçırılırsa belirlenen kira bir sonraki döneme kayar.
Dava dilekçesi hazırlarken resmî bir şablon yardımı için dilekçe oluşturma aracından, ödenecek/geri alınacak kira farkı ile faiz hesabı için ise ilgili ücretsiz hesaplama aracına göz atabilirsiniz.
Kiracının Hakları ve Lehine Stratejiler
- Emsal sunun: Mahalledeki makul fiyatlı benzer daireleri ilan çıktısı, kontrat örneği ile dosyaya koyun. Bilirkişiyi tek taraflı raporla baş başa bırakmayın.
- Eski kiracı indirimini mutlaka talep edin: Kaç yıldır oturduğunuzu kontrat ve dekontlarla kanıtlayın.
- Bilirkişi raporuna itiraz edin: Rapor fahiş çıkarsa süresinde yazılı itiraz verin ve ek rapor/yeni bilirkişi talep edin.
- Keşfi takip edin: Dairenin eksikliklerini (eski kombi, nemli duvar, asansörsüzlük vb.) keşif sırasında tutanağa geçirtin; bunlar bedeli düşürür.
- Tahliye tehdidine kanılmayın: Kira tespit davası açılması ya da yüksek kira istenmesi, kiracıyı kendiliğinden tahliye ettirmez. Tahliye ancak ayrı ve belirli sebeplere dayalı bir davayla mümkündür.
Sık Yapılan Hatalar
- Ev sahibinin istediği yüksek kirayı dava açılacak diye peşinen kabul etmek.
- Eski kira sözleşmelerini ve banka dekontlarını atmak — oturma süresini ispatlayamamak.
- Bilirkişi raporuna itiraz süresini kaçırmak.
- %25 sınırının hâlâ yürürlükte olduğunu sanmak; oysa bu sınır 1 Temmuz 2024'te bitti.
- 5 yıl dolduktan sonra "benim artışım sözleşmede TÜFE olarak yazıyor" diyerek rahat olmak; 5. yıldan sonra hâkim emsale göre yükseltebilir.
- 30 günlük süreyi kaçırıp belirlenecek kirayı bir yıl geç başlatmak.
Tüketici ve mülkiyet temelli uyuşmazlıklarda emsal kararların önemine dair Yargıtay'ın güncel içtihat anlayışını incelemek, dava stratejinizi oturtmanıza yardımcı olur. Dava sürecinde avukat desteği için e-Devlet üzerinden ücretsiz avukat talebi seçeneğini de değerlendirebilirsiniz.