Gaiplik kararı nedir, kimler için istenebilir? Uzun süre haber alınamayan veya ölüm tehlikesi içinde kaybolan kişi hakkında gaiplik davası şartları ve sonuçlarını açıklıyoruz.
Giriş
“Yıllardır kayıp, ne öldü ne sağ, mirasını nasıl paylaşacağız?”
“Depremde kaybolan yakınım için mahkemeden gaiplik kararı alabilir miyim?”
“Uzun süredir haber alınamayan kişi için gaiplik kararı nedir, kimler için istenebilir?”
Medeni hukukta gaiplik kararı, uzun süredir kayıp olan veya ölüm tehlikesi içinde kaybolan bir kişi hakkında, hukuken ölümüne yakın bir hüküm doğuran, son derece önemli bir kurumdur.
Bu yazıda; gaiplik kararı nedir, kimler için istenebilir, hangi şartlarda gaiplik davası açılabileceği, mahkemenin izleyeceği usul, gaiplik kararının miras, evlilik ve malvarlığı üzerindeki etkileri ile uygulamada dikkat edilmesi gereken noktaları, vatandaşın anlayacağı fakat hukuken sağlam bir dille ele alacağız.
Gaiplik Nedir? Hukuki Çerçeve ve Temel Kavramlar
Gaiplik kararı nedir?
Kısaca:
Gaiplik kararı, hakkında uzun süredir haber alınamayan veya ölüm tehlikesi içinde kaybolan bir kişi için, belirli koşullar ve ilan süreci sonunda mahkemece verilen ve o kişinin hukuken ölmüş gibi kabul edilmesine yol açan karardır.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta şudur:
- Gaiplik, kesin ölüm tespiti değil,
- Belirli şartlar altında “artık bu kişinin muhtemelen hayatta olmadığı” yönünde hukuki kabuldür.
Bu sayede:
- Miras ilişkileri,
- Malvarlığının yönetimi,
- Evlilik birliği ve diğer hukuki statüler
sürüncemede kalmaktan kurtarılır.
Gaiplik kararı ile ölüm kararı arasındaki fark
- Ölüm kararı, kişinin öldüğünün kesin tespitine dayanır (ölüm belgesi, defin ruhsatı, mahkeme kararı, ölüm karinesi).
- Gaiplik kararı ise, kaybolma koşulları ve geçen süreye göre “ölmüş sayılması” sonucunu doğurur.
Kısaca, gaiplikte:
- Kesin bilgi yoktur,
- Ama hukuk düzeni, belirsizliği sonsuza kadar taşıyamadığı için belirli şartlarla kişiyi ölmüş gibi kabul eder.
Gaiplik Kararı Kimler İçin İstenebilir?
Ölüm tehlikesi içinde kaybolan kişiler
Gaiplik kararı nedir, kimler için istenebilir sorusunun ilk cevabı, “ölüm tehlikesi içinde kaybolan kişiler”dir. Örneğin:
- Uçak, gemi, tren kazası,
- Büyük deprem, sel, çığ, yangın, patlama,
- Savaş, ağır çatışma,
- Çok ağır trafik kazaları,
gibi olaylarda:
- Olay sırasında orada olduğu bilinen,
- Olaydan sonra kendisinden hiç haber alınamayan kişiler hakkında,
- Belirli bir süre geçtikten sonra gaiplik kararı istenebilir.
Bu durumda mahkeme, “bu kişinin söz konusu olayda muhtemelen hayatını kaybettiği” yönünde hukuki bir sonuca varır.
Uzun süredir haber alınamayan kişiler
İkinci grup ise, uzun süredir kendisinden haber alınamayan kişilerdir. Örneğin:
- Yıllar önce evi terk edip ortadan kaybolan,
- Ailesiyle tüm irtibatı kopan,
- Nerede olduğu bilinmeyen,
- Kaybolduğu tarihten itibaren çok uzun süre geçmesine rağmen herhangi bir iz, kayıt, haber çıkmayan kişi.
Bu tip kayıplarda da:
- Belirli bir süre geçtikten sonra,
- Yakınları veya hukuki menfaati olan kişiler,
gaiplik kararı verilmesi için mahkemeye başvurabilir.
Gaiplik Kararı Şartları
1. Kişinin kaybolmuş olması
Her şeyden önce:
- Hakkında gaiplik istenen kişi, fiilen ortada yoktur;
- Nerede olduğu bilinmemektedir;
- Uzun süredir yaşadığına dair bir belirti yoktur.
Bu, gaiplik için temel şarttır. “Adresini gizleyip ortadan kaybolma” ile gerçek anlamda kaybolma arasındaki fark, somut olayda mahkemece değerlendirilecektir.
2. Ölüm tehlikesi içinde kaybolma veya uzun süre haber alınamama
Genel mantık:
- Ya ölüm tehlikesi içinde kaybolma,
- Ya da uzun süre haber alınamama söz konusudur.
Ölüm tehlikesi:
- Büyük felaket, kaza, savaş, ağır doğal afet gibi, kişinin hayatını kaybetmiş olma ihtimalini çok yükselten olaylar.
Uzun süre haber alınamama:
- Kayıp kişinin, normal bir insan hayatında beklenen sürelerin kat kat üzerinde bir zaman boyunca hiçbir iz bırakmadan ortadan kaybolmuş olması.
3. Kanunda öngörülen sürenin geçmiş olması
Gaiplik kararı için, kişi kaybolur kaybolmaz dava açılamaz. Kanunda:
- Ölüm tehlikesi içinde kaybolma hâlinde,
- Uzun süre haber alınamama hâlinde,
farklı süreler öngörülmüştür. Bu süreler geçmeden gaiplik kararı istenemez.
Amaç şudur:
“Belki bir gün çıkar gelir” ihtimalini bir noktaya kadar bekleyip, ondan sonra hukuki belirliliği sağlamak.
4. İlan yapılması ve başvuranların davet edilmesi
Gaiplik kararı verilmeden önce mahkeme:
- Kayıp kişi hakkında ilan yapar,
- Onu tanıyan, ondan haber alan kişilere belirli süre içinde bildirimde bulunmaları için çağrı yapar.
Bu ilanlar genellikle:
- Resmî ilan kanalları veya uygun vasıtalarla,
- Kişinin kaybolduğu yer veya son ikametgâhı esas alınarak yapılır.
Şu amaçlanır:
“Eğer gerçekten hayattaysa veya yerini bilen biri varsa, ortaya çıksın; gaiplik kararı gereksiz ve haksız olmasın.”
İlan süresi içinde hiçbir haber gelmezse, gaiplik kararı verilmesi gündeme gelebilir.
Gaiplik Davasını Kimler Açabilir?
Gaiplik kararı kimler için istenebilir kadar önemli bir soru da, “Bu davayı kim açabilir?” sorusudur.
Genel olarak:
- Gaip sayılması istenen kişiyle miras, malvarlığı, aile hukuku yönünden hukuki bağlantısı olan,
- Bu belirsizlik nedeniyle hukuki menfaati açıkça zedelenen kişiler gaiplik davası açabilir.
Örneğin:
- Mirasçılar (eş, çocuklar, anne–baba, kardeşler),
- Alacaklılar,
- Gaip kişinin eşi (evlilik birliğinin geleceği açısından),
- Bazı durumlarda resmi kurumlar (örneğin kamu alacakları, mal yönetimi sebepleriyle).
Sonuçta mahkeme, her somut olayda “bu davayı açmakta hukuki menfaati var mı?” sorusunu değerlendirir.
Gaiplik Kararı ve Miras Hukuku İlişkisi
Gaiplik kararı miras bakımından ne ifade eder?
Gaiplik kararı nedir, kimler için istenebilir sorusu, pratikte en çok miras paylaşımı bakımından önem kazanır.
Gaiplik kararı ile birlikte:
- Gaip kişi, miras hukuku açısından ölen kişi gibi değerlendirilir;
- Mirasçılar, gaibin malvarlığını belirli teminatlar ve hükümlere tabi olarak paylaşabilir.
Buradaki ana fikir:
“Bu kişinin muhtemelen öldüğü kabul edilerek miras ilişkilerini sonsuza kadar askıda bırakmamak.”
Mirasın teslimi ve teminat
Gaibin mirası, gaiplik kararı üzerine:
- Kural olarak mirasçılara hemen ve serbestçe bırakılmaz;
- Belirli güvence mekanizmaları devreye girer.
Özellikle, gaibin geri dönme ihtimaline karşı:
- Mirasçılardan teminat istenmesi,
- Veya belirli bir süre için malların tam anlamıyla tasarrufa açılmaması gibi önlemler uygulanabilir.
Bu sayede:
- Hem mirasçılar açısından belirsizlik giderilir,
- Hem de gaip kişinin beklenmedik geri dönüş ihtimalinde ortaya çıkabilecek haksız sonuçlar azaltılmaya çalışılır.
Gaiplik Kararı ve Evlilik Birliği
Gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirir mi?
Gaiplik kararı verildiğinde:
- Kişi, evli ise,
- Bu evlilik birliği açısından da hukuki sonuçlar doğar.
Genel mantık:
- Gaip sayılan kişinin eşi,
- Gaiplik kararı ile birlikte ölüm nedeniyle evlilik sona ermiş gibi bir statüye geçebilir,
- Bu sayede eş, yeniden evlenme gibi haklarını kullanabilir.
Böylece, gaiplik kararı nedir, kimler için istenebilir sorusunun bir cevabı da şudur:
Evlilik birliğini ölüm gibi sona erdirip, eşin hayatını yeniden kurabilmesi için de gaiplik kararı istenebilir.
Gaip Geri Dönerse Ne Olur?
Gaiplik kararının en ilginç ve kritik yönü, gaip sayılan kişinin bir gün aniden geri dönmesi ihtimalidir.
Gaip geri dönerse kişilik ne olur?
Gaiplik kararı, kişinin fiilen ölmediğini, sadece hukuken ölmüş gibi kabul edildiğini varsayar. Kişi bir gün çıkıp geldiğinde:
- Kişilik hakkı bakımından “yeniden doğmuş” sayılmaz;
- Hukuken zaten var kabul edilir,
- Nüfus kaydında gerekli düzeltmeler yapılır.
Ancak asıl mesele, gaiplik kararı sonrası:
- Mirasın ne olduğu,
- Evlilik birliğinin durumu,
- Malvarlığında yapılan tasarruflar
bakımından ortaya çıkar.
Miras ve malvarlığı bakımından durum
Gaip geri döndüğünde:
- Mirasçılar, mirastan elde ettikleri henüz elden çıkarmadıkları kısmı iade etmekle yükümlü olabilir;
- Üçüncü kişilerle yapılan bazı işlemler korunabilir;
- Gaip, teminat gösterilmişse belirli ölçüde telafi talep edebilir.
Burada pek çok teknik ayrıntı, somut olaya göre değişir. Ancak ana ilke şudur:
Mirasçılar, gaip olduğunu bilerek ve güvenerek edindikleri haklar bakımından belirli ölçüde korunurken, gaibin de “ben aslında ölmedim” gerçeği dikkate alınır ve adaletli bir denge kurulmaya çalışılır.
Sık Sorulan Sorular (FAQ)
Gaiplik kararı nedir, tek cümleyle?
Gaiplik kararı, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süredir kendisinden haber alınamayan kişi hakkında, belirli süre ve ilan şartları yerine getirildikten sonra mahkemenin verdiği ve o kişiyi miras ve bazı hukuki sonuçlar bakımından ölmüş gibi kabul eden karardır.
Gaiplik kararı kimler için istenebilir?
Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süre haber alınamayan; nerede olduğu bilinmeyen, yaşadığına dair ciddi emare bulunmayan kişiler için istenebilir. Davayı genellikle mirasçılar, eşi, alacaklıları ve hukuki menfaati bulunan kişiler açar.
Gaiplik kararı verilebilmesi için ne kadar süre geçmesi gerekir?
Ölüm tehlikesi ve haber alınamama hâlleri için kanunda farklı süreler öngörülmüştür. Bu süreler, kaybolma tarihinden itibaren hesaplanır. Süre dolmadan gaiplik davası açılsa bile, mahkeme süre şartı gerçekleşmeden gaiplik kararı vermez. (Somut sürelere ilişkin güncel mevzuata mutlaka bakılmalıdır.)
Gaiplik kararı alındığında miras hemen paylaşılır mı?
Gaiplik kararı ile miras paylaşımı gündeme gelebilir; ancak mirasçılardan genellikle teminat istenmesi ve bazı koruyucu tedbirler alınması söz konusu olabilir. Amaç, gaibin dönmesi ihtimaline karşı hem gaibi hem de iyi niyetli mirasçıları korumaktır.
Gaiplik kararı evliliği bitirir mi?
Gaip sayılan kişinin evliliği, kural olarak ölüm nedeniyle sona ermiş kabul edilir. Böylece eş, evlilik birliğinin hukuki sonuçlarını ölüm üzerinden değerlendirebilir ve yeniden evlenme gibi haklarını kullanabilir. Ancak bu süreçte gaiplik kararının kesinleşmesi ve nüfus kayıtlarına işlenmesi gerekir.
Sonuç ve Değerlendirme
Gaiplik kararı nedir, kimler için istenebilir sorusu, hem aile hukuku hem miras hukuku bakımından son derece önemlidir. Zira:
- Bir yanda kaybolmuş, nerede olduğu bilinmeyen ve muhtemelen ölmüş bir kişi,
- Diğer yanda onun mirasçıları, eşi, alacaklıları, ortakları ve üçüncü kişiler bulunmaktadır.
Hukuk düzeni, bu belirsizliği sonsuz süreyle taşıyamayacağı için:
- Belirli süreler,
- İlan ve araştırma şartları,
- Teminat ve koruma mekanizmaları
öngörerek, gaiplik kararını düzenlemiştir.
Özetle:
- Gaiplik, kesin ölüm ispatı olmadan, belli şartlarla hukuken ölüm sonuçlarını doğurur.
- Gaiplik davası açmadan önce, süre, ilan, kayıp olayının niteliği ve miras–aile ilişkileri mutlaka dikkatle değerlendirilmelidir.
- Gaip geri dönerse, miras ve malvarlığı bakımından hem gaip hem de mirasçı/üçüncü kişiler lehine makul bir denge kurulmaya çalışılır.
Somut olaylar birbirinden çok farklı olabileceği için, gaiplik düşüncesi gündeme geldiği anda, hem sürelere hem de olası sonuçlara ilişkin profesyonel hukuki destek almak, ileride telafisi güç hak kayıplarını önlemenin en sağlıklı yoludur.
Önceki makale: Cinsiyet Değişikliği ve Nüfus Kaydının Düzeltilmesi
Gaiplik Kararı Çıkmadan Miras Paylaşımı Yapılabilir mi?
Sonraki makale: Uzun Süre Haber Alınamayan Kişinin Hukuki Durumu
Avukat Gökhan Yağmur Kimdir?
Av. Gökhan Yağmur, İstanbul merkezli olarak faaliyet gösteren, ceza hukuku, aile hukuku, ticaret hukuku ve fikri mülkiyet hukuku alanlarında uzmanlaşmış bir avukattır. Uzun yıllara dayanan mesleki deneyimiyle birlikte yalnızca dava ve uyuşmazlıkların çözümünde değil, aynı zamanda önleyici hukuk danışmanlığı, sözleşme yönetimi ve şirketlere stratejik hukuki destek sunmaktadır.
Ceza yargılamaları, boşanma ve velayet davaları, ticari uyuşmazlıklar ve marka–patent süreçlerinde müvekkillerine etkin savunma ve çözüm odaklı yaklaşımıyla hizmet vermektedir. Ayrıca TÜRKPATENT, USPTO ve EUIPO nezdinde marka tescili ve fikri mülkiyet koruması konularında hem yerli hem de yabancı müvekkillere danışmanlık sağlamaktadır. – Turkey Brand Law
Kurucusu olduğu Hukuk Plus, HukukBankasi.net ve diğer dijital projeleriyle hukuk öğrencileri, stajyer avukatlar ve meslektaşlara yönelik özgün bir ekosistem geliştirmiştir. Bu sayede hukuk bilgisinin paylaşımı, güncel içtihatların takibi ve mesleki dayanışmanın güçlenmesine katkı sunmaktadır.
Av. Gökhan Yağmur, girişimci vizyonu ile yalnızca klasik avukatlık hizmeti sunmakla kalmayıp; marka yönetimi, e-ticaret hukuku, uluslararası şirket danışmanlığı ve dijital hukuk çözümleri alanlarında da fark yaratan çalışmalara imza atmaktadır.
Daha fazla bilgi için:
📌 www.gokhanyagmur.com
📌 www.gokhanyagmur.com.tr
📞 0542 157 06 34
Yolculuk Süresini Hesaplayın
Yakındaki yerler için seyahat süresini ve yol tariflerini görün
