Aile Hukuku Nedir? Hangi Davalar Aile Mahkemesinde Görülür?
Aile hukuku, evlilik birliğinin kurulmasından sona ermesine; eşler arasındaki hak ve yükümlülüklerden çocukların velayetine; nafaka, mal rejimi, soybağı, evlat edinme, aile konutu ve aile içi şiddete karşı koruma tedbirlerine kadar uzanan geniş bir alanı kapsar. Uygulamada aile hukuku denince en sık “boşanma” gündeme gelse de, aile mahkemelerinin baktığı işlerin önemli bir kısmı boşanmanın ötesine geçer.
Bu yazıda aile hukukunun kapsamını, aile mahkemesinde görülen dava ve işler bakımından sistematik şekilde açıklayacağım. Böylece “Benim meselem aile mahkemesinin konusu mu?” sorusuna hızlı ve net bir cevap alacaksınız.
Aile Hukuku Neyi Düzenler?
Aile hukukunun merkezinde iki ana eksen vardır:
- Eşler arasındaki hukuki ilişki Evlilik, eşlerin birbirine karşı sadakat, birlikte yaşama, dayanışma, aile giderlerine katılma gibi yükümlülüklerini doğurur. Evlilik devam ederken veya sona erdiğinde ise nafaka, tazminat, mal paylaşımı, aile konutu gibi sonuçlar gündeme gelir.
- Çocuğun korunması ve üstün yararı Velayet, kişisel ilişki (görüş günleri), iştirak nafakası, çocuğun eğitim/sağlık kararları, yurt dışına çıkış gibi meselelerde temel ölçüt, çocuğun üstün yararıdır.
Bu iki eksene ek olarak soybağı (babalık davası gibi), evlat edinme, vesayet (vasi atanması) ve 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirleri de aile hukukunun pratikte en çok karşılaşılan başlıklarıdır.
Aile Mahkemesi Nedir?
Aile mahkemesi, aile hukukundan doğan uyuşmazlıkların önemli bir kısmını çözmek üzere kurulmuş özel görevli mahkemedir. Bu mahkemelerde yargılama yapılırken uyuşmazlığın niteliği gereği, bazen sosyal inceleme raporu, pedagog/sosyal hizmet uzmanı değerlendirmeleri veya gizlilik-kapalı duruşma gibi koruyucu mekanizmalar gündeme gelebilir.
Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise aile mahkemesinin görev alanına giren işlere asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Hangi Davalar Aile Mahkemesinde Görülür?
Aşağıdaki sınıflandırma, kullanıcıların arama niyetiyle en çok örtüşen “pratik harita”dır.
1) Boşanma Davaları ve Evliliğin Sona Ermesine İlişkin Davalar
Aile mahkemesinde en sık görülen davalar şunlardır:
- Anlaşmalı boşanma
- Çekişmeli boşanma (zina, hayata kast/pek kötü muamele, terk, akıl hastalığı, evlilik birliğinin temelinden sarsılması vb.)
- Boşanma davasıyla bağlantılı tedbir talepleri (tedbir nafakası, geçici velayet, kişisel ilişki düzeni, konuttan uzaklaştırma gibi)
Boşanma davası yalnızca “evliliği bitirmek” değildir; çoğu dosyada boşanmanın mali ve çocukla ilgili sonuçları aynı dosyada tartışılır.
2) Nafaka Davaları
Nafaka, aile hukukunda hem boşanma öncesi hem boşanma sonrası gündeme gelebilir:
- Tedbir nafakası (dava devam ederken)
- Yoksulluk nafakası (boşanma sonrası)
- İştirak nafakası (çocuk için)
- Yardım nafakası (belirli koşullarda)
Nafaka davaları tek başına açılabileceği gibi boşanma dosyası içinde de talep edilebilir. Ayrıca artırma/azaltma/kaldırma davaları ve icra–tazyik hapsi gibi takip süreçleri, nafakanın “ikinci fazı” gibidir.
3) Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki Davaları
Çocuğun velayeti ve ebeveynle görüş düzeni, boşanma davasının içinde veya bağımsız olarak aile mahkemesinde görülür. Uygulamada sık karşılaşılan başlıklar:
- Velayetin anne/babaya verilmesi
- Velayetin değiştirilmesi
- Çocukla kişisel ilişki günlerinin belirlenmesi/değiştirilmesi
- Görüş engelleme (çocuğu göstermeme) durumlarında başvurular
- Çocuğun yurt dışına çıkarılması için izin ihtilafları
- Okul/şehir değişikliği ve diğer önemli kararlar
Bu başlıklarda mahkemenin ana odağı “tarafların haklılığı”ndan çok, çocuğun düzeninin korunması ve çocuğun üstün yararıdır.
4) Mal Rejimi ve Mal Paylaşımı Davaları
Boşanma sonrası en çok ihtilaf çıkan alanlardan biri mal rejimidir. Aile mahkemesinde görülen tipik davalar:
- Mal paylaşımı (edinilmiş mallara katılma rejimi kapsamında)
- Katılma alacağı, değer artış payı alacağı gibi talepler
- Mal kaçırma amaçlı devirlerin etkisi (uygulamada çok kritik)
- Evlilik sözleşmesi (mal rejimi sözleşmesi) kaynaklı uyuşmazlıklar
Not: Mal paylaşımı çoğu zaman boşanma davasından ayrı bir yargılama olarak ilerler; zamanlama ve usul, hak kaybı doğurabilecek kadar önemlidir.
5) Ziynet, Çeyiz ve Düğün Takıları
Aile hukukunun “gündelik hayatla” en çok kesiştiği bölüm burasıdır:
- Ziynet eşyalarının iadesi
- Bozdurulan/kaybolan altınlarda ispat sorunları
- Çeyiz eşyaları uyuşmazlıkları
- Tanıkla ispat tartışmaları
- Düğün takılarının bankaya yatırılması gibi karmaşık senaryolar
Bu başlıklarda en büyük risk, duygusal anlatının delil ve ispat gerçeğini gölgelemesidir. Dosya yönetimi bu nedenle önem taşır.
6) Aile Konutu ve Konuta İlişkin Koruma
“Aile konutu” niteliği, eşin tek başına tasarrufunu sınırlayan güçlü sonuçlar doğurabilir:
- Aile konutu şerhi
- Eşin haberi olmadan satışın hukuki sonucu
- Kiralık evin aile konutu sayılıp sayılmayacağı
- Boşanmada kimin konutta kalacağı
- Kilit değiştirme, eve girişin engellenmesi gibi fiili durumların hukuki karşılığı
7) 6284 Sayılı Kanun Kapsamında Koruma Tedbirleri (Aile İçi Şiddet)
Aile içi şiddet iddialarında, aile mahkemeleri (ve ilgili merciler) hızlı koruma mekanizmalarını devreye sokabilir. Uzaklaştırma, iletişim yasağı, konuttan uzaklaştırma, silaha el konulması gibi tedbirler, boşanma davasından bağımsız yürüyebileceği gibi boşanma dosyasının seyrini de doğrudan etkileyebilir.
8) Soybağı, Babalık ve Nüfus Kayıtları
Aile mahkemesinde görülebilen bazı soybağı ve nüfus bağlantılı davalar:
- Babalık davası
- DNA testi ve ispat süreci
- Nüfus kaydının düzeltilmesi (bazı türleri)
- Evlilik dışı çocuğun haklarıyla bağlantılı uyuşmazlıklar
9) Evlat Edinme ve Koruyucu Aile Süreçleri
Evlat edinme, hem idari süreçleri hem de yargısal boyutu olan, yüksek hassasiyetli bir alandır. Şartlar, kurum başvuruları, çocuğun miras–soybağı sonuçları gibi başlıklar aile hukukunun “en teknik” alanlarındandır.
10) Nişanlanma, Nişanın Bozulması ve Hediyelerin İadesi
Aile hukuku yalnızca evlilikten ibaret değildir. Nişanın bozulması halinde:
- Maddi/manevi tazminat
- Hediyelerin iadesi
- Masrafların geri istenmesi
- Kusur ve ispat meseleleri
gündeme gelebilir.
Aile Mahkemesinde Görülmeyen veya Sık Karıştırılan İşler
Uygulamada en çok karıştırılan konular:
- Ceza soruşturmaları (hakaret, tehdit, şiddet fiilleri) → ceza mahkemeleri/savcılık boyutu ayrıca işler
- İcra takipleri (nafaka/tazminat alacağı takibi) → icra daireleri ve icra mahkemeleri boyutu devreye girer
- Bazı nüfus davaları → dava türüne göre görevli mahkeme değişebilir
Bu yüzden “benim işim aile mahkemesi mi?” sorusu, çoğu zaman davanın adından çok talep edilen sonuca göre cevaplanır.
Aile Hukuku Uyuşmazlığında İlk Adım Ne Olmalı?
Aile hukukunda en sık hata, “hemen dava açalım” refleksidir. Daha doğru başlangıç şudur:
- Sorunu doğru sınıflandırın: boşanma mı, nafaka mı, velayet mi, mal rejimi mi?
- Süre riskini kontrol edin: hak düşürücü süre veya zamanaşımı var mı?
- Delil planını kurun: hangi delil hukuka uygun, hangisi riskli?
- Geçici tedbir ihtiyacını değerlendirin: çocuk, şiddet, konut, ekonomik güvence.
Bu dört adım, davanın kaderini çoğu zaman baştan belirler.
Sonuç: Bu yazıdan ne anlamalısınız?
Aile hukuku; boşanma, nafaka ve velayetten ibaret değil, aile hayatının hukuki sonuç doğuran tüm yönlerini kapsayan geniş bir alandır. Aile mahkemesi ise bu alanın merkez yargı merciidir. “Benim konum aile mahkemesi mi?” sorusunu doğru cevaplamak; doğru mahkemeye başvurmayı, doğru talebi kurmayı ve hak kaybını önlemeyi sağlar.
Avukat Gökhan Yağmur Kimdir?
Av. Gökhan Yağmur, İstanbul merkezli olarak faaliyet gösteren, ceza hukuku, aile hukuku, ticaret hukuku ve fikri mülkiyet hukuku alanlarında uzmanlaşmış bir avukattır. Uzun yıllara dayanan mesleki deneyimiyle birlikte yalnızca dava ve uyuşmazlıkların çözümünde değil, aynı zamanda önleyici hukuk danışmanlığı, sözleşme yönetimi ve şirketlere stratejik hukuki destek sunmaktadır.
Ceza yargılamaları, boşanma ve velayet davaları, ticari uyuşmazlıklar ve marka–patent süreçlerinde müvekkillerine etkin savunma ve çözüm odaklı yaklaşımıyla hizmet vermektedir. Ayrıca TÜRKPATENT, USPTO ve EUIPO nezdinde marka tescili ve fikri mülkiyet koruması konularında hem yerli hem de yabancı müvekkillere danışmanlık sağlamaktadır. – Turkey Brand Law
Kurucusu olduğu Hukuk Plus, HukukBankasi.net ve diğer dijital projeleriyle hukuk öğrencileri, stajyer avukatlar ve meslektaşlara yönelik özgün bir ekosistem geliştirmiştir. Bu sayede hukuk bilgisinin paylaşımı, güncel içtihatların takibi ve mesleki dayanışmanın güçlenmesine katkı sunmaktadır.
Av. Gökhan Yağmur, girişimci vizyonu ile yalnızca klasik avukatlık hizmeti sunmakla kalmayıp; marka yönetimi, e-ticaret hukuku, uluslararası şirket danışmanlığı ve dijital hukuk çözümleri alanlarında da fark yaratan çalışmalara imza atmaktadır.
Daha fazla bilgi için:
📌 www.gokhanyagmur.com
📌 www.gokhanyagmur.com.tr
📞 0542 157 06 34
Yolculuk Süresini Hesaplayın
Yakındaki yerler için seyahat süresini ve yol tariflerini görün
