Franchise Sözleşmesi İptali – Hangi Hallerde Mümkündür?
Giriş: Franchise İlişkisi Sonsuza Dek Sürmez
Franchise sözleşmeleri, uzun vadeli bir işbirliği hedeflese de her ticari ilişki gibi sona erebilir. Bazı durumlarda bu sona erme, sözleşme süresinin bitmesiyle doğal şekilde gerçekleşirken; bazı durumlarda taraflardan biri sözleşmenin iptalini talep edebilir. Ancak franchise sözleşmesi gibi karma yapılı, ticari ve hukuki sonuçları ağır bir sözleşmenin iptali, ciddi şartlara ve belirli süreçlere bağlıdır.
Bu yazımızda, franchise sözleşmesinin hangi hallerde iptal edilebileceğini, iptal sürecinin nasıl işlemesi gerektiğini, Türk Borçlar Kanunu ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde kapsamlı olarak ele alacağız.
Franchise Sözleşmesi İptali Ne Demektir?
Sözleşme iptali, taraflardan birinin veya her ikisinin belirli sebeplerle sözleşmeyi yürürlükten kaldırmak istemesi anlamına gelir. Bu durum:
- Sözleşmenin başlangıçtan itibaren geçersiz sayılması (butlan),
- Sözleşmenin sonradan sona erdirilmesi (fesih),
- Taraflardan birinin sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirmesi (tek taraflı iptal),
şeklinde ortaya çıkabilir.
Franchise sözleşmelerinde genellikle karşılaşılan iptal şekli “haklı nedenle fesih”tir.
Sözleşmenin İptalini Gerektiren Başlıca Sebepler
Franchise sözleşmesinin iptali, bazı önemli ve objektif gerekçelere dayanmalıdır. Yargıtay içtihatları da bu gerekçeleri değerlendirmekte ve özellikle “haklı neden” ilkesine dayandırmaktadır.
1. Franchise Verenin Yükümlülüklerini Yerine Getirmemesi
- Eğitim ve destek hizmetlerinin verilmemesi
- Tedarik zincirinin işlemez hale gelmesi
- Pazarlama ve reklam faaliyetlerinin durması
- Marka imajının zarar görmesi
- Coğrafi koruma ilkesine aykırı yeni şube açılması
Bu tür durumlar franchise alan için “haklı fesih” sebebidir.
2. Franchise Alanın Sözleşmeye Aykırı Davranışları
- Royalty ücretlerini sürekli aksatmak
- Marka standartlarına uymamak
- Sözleşme dışı ürün/hizmet sunmak
- Müşteri memnuniyetini zedeleyecek davranışlar
- Marka değerini aşağılayıcı sosyal medya içerikleri
Bu tür davranışlar franchise verenin sözleşmeyi tek taraflı iptal etmesini haklı kılar.
3. Taraflar Arasında Güven İlişkisinin Sona Ermesi
Franchise ilişkisi büyük ölçüde güvene dayanır. Taraflardan birinin kötü niyetli veya etik dışı davranışları, sözleşmenin sürdürülmesini imkansız hale getirebilir.
Örneğin:
- Ticari sırların ifşa edilmesi
- Haksız kazanç sağlama girişimleri
- Bilgi saklama veya raporlama yükümlülüğünün ihlali
Sözleşmenin İptali Süreci Nasıl İşler?
Franchise sözleşmesinin iptali belli bir prosedüre tabidir. Aksi takdirde, sözleşmenin haksız şekilde sona erdirildiği iddiasıyla yüksek tazminat davaları açılabilir.
1. İhtarname Gönderimi
İptal talebinde bulunacak taraf, öncelikle karşı tarafa ihtarname göndermeli ve sözleşmeye aykırılıkları yazılı olarak bildirmelidir. Bu ihtar:
- Noter kanalıyla gönderilmeli,
- Süre verilerek düzeltme istenmeli (genellikle 15–30 gün),
- İptal hakkı saklı tutulmalıdır.
2. Süre Dolduktan Sonra Fesih Bildirimi
Verilen süre sonunda yükümlülükler yerine getirilmemişse, sözleşmenin iptal edildiği yazılı olarak bildirilir.
3. Protokol ile İptal
Taraflar karşılıklı anlaşarak bir fesih protokolü imzalayabilir. Bu durumda taraflar yükümlülüklerin tasfiyesi konusunda mutabakata varır.
4. Mahkeme Kararıyla Fesih
Taraflardan biri tek taraflı fesih yapmışsa ve karşı taraf bu işlemi kabul etmiyorsa, uyuşmazlık mahkemeye taşınır. Mahkeme “fesih haklı mıydı?” sorusunu inceler.
Sözleşmenin Haksız İptali ve Tazminat Sorumluluğu
Eğer bir taraf sözleşmeyi geçerli bir sebep olmadan tek taraflı iptal ederse, bu haksız fesih sayılır. Bu durumda:
- Karşı taraf zararını belgelendirerek tazminat davası açabilir.
- Cezai şart varsa, bu hüküm işletilir.
- Marka zarar görmüşse ayrıca itibar tazminatı gündeme gelebilir.
Yargıtay kararları bu noktada haksız iptal yapan tarafı sorumlu tutmaktadır.
Yargıtay Kararları Işığında Franchise Sözleşmesi İptali
📌 Yargıtay 11. HD – 2021/4863 E., 2022/1593 K.
“Franchise verenin, franchise alanın markaya zarar verici davranışlarını belgeleyememesi nedeniyle sözleşme feshi geçersiz sayılmış, tazminat talebi reddedilmiştir.”
📌 Yargıtay 15. HD – 2020/3984 E., 2021/8271 K.
“Franchise alanın royalty ücretlerini 4 ay boyunca ödememesi, sözleşmenin haklı nedenle feshi için yeterlidir.”
Bu kararlar, iptal sürecinin her iki taraf açısından da belgelenebilir ve objektif gerekçelere dayanması gerektiğini göstermektedir.
İptal Durumunda Marka Kullanımı Ne Olur?
Sözleşme sona erdiğinde franchise alan:
- Marka adını ve logosunu tüm ortamlardan kaldırmak zorundadır.
- Tabela, sosyal medya hesapları, POS sistemleri dahil olmak üzere tüm görünürlükler temizlenmelidir.
- Marka kullanımına devam eden franchise alan hakkında, marka hakkına tecavüz davası açılabilir.
Sözleşme İptalinde Sık Yapılan Hatalar
- Yazılı ihtar yapılmadan sözleşmeyi sonlandırmak
- Fesih süresini tanımadan derhal iptal bildirmek
- Tazminat risklerini hesaba katmamak
- Sözleşmenin iptal maddelerini dikkate almamak
- İptal sonrası markayı kullanmaya devam etmek
Bu tür hatalar ciddi mali ve hukuki sorunlara yol açabilir.
Uluslararası Uygulamalarda Franchise İptali
ABD, Almanya, İngiltere gibi ülkelerde franchise iptali genellikle aşağıdaki şartlara bağlanır:
- Önceden yazılı uyarı yapılması
- Makul bir düzeltme süresi verilmesi
- Tarafların haklarının tasfiye edilmesi
- Marka kullanımı ile ilgili net hükümler belirlenmesi
Türkiye’de de uluslararası franchise sözleşmelerinde bu kurallar geçerli olur.
Sözleşme İptal Etmeden Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Sözleşmenin fesih/iptal maddesi detaylı okunmalı
- Gerekçelerin objektif ve belgeli olduğundan emin olunmalı
- Geriye dönük yükümlülükler (borçlar, tazminatlar) hesaplanmalı
- Marka kullanımı ve coğrafi koruma maddeleri gözden geçirilmeli
- Hukuki danışmanlık alınmalı
Sonuç: Sözleşme İptali Profesyonelce Yönetilmelidir
Franchise sözleşmesini iptal etmek, yalnızca “memnuniyetsizlik” nedeniyle yapılabilecek bir işlem değildir. Sözleşme iptali, ancak ciddi, hukuki ve belgelenebilir sebeplere dayanıyorsa geçerlidir. Aksi takdirde iptal eden taraf, karşı tarafın tüm zararını tazmin etmek zorunda kalabilir.
Bu nedenle iptal süreci profesyonelce yürütülmeli, her adım yazılı ve hukuka uygun şekilde belgelenmelidir.
Avukat Gökhan Yağmur ile Franchise Sözleşmenizi Güvence Altına Alın
Franchise sözleşmesinin iptali gibi kritik bir süreci yönetmek için uzman hukuki destek almak şarttır. Hatalı bir fesih yüz binlerce liralık tazminat yükümlülüğü doğurabilir.
Ben Av. Gökhan Yağmur olarak:
- Franchise sözleşmelerinin incelenmesi
- Haklı nedenle fesih prosedürlerinin yönetimi
- Tazminat risklerinin analizi
- Marka hakkının korunması
- Uyuşmazlıkların çözümü
alanlarında profesyonel danışmanlık sunuyorum.
👉 Daha fazla bilgi ve hukuki destek için:
🔗 www.gokhanyagmur.com
🔗 www.gokhanyagmur.com.tr
📞 Bize ulaşın: 0542 157 06 34
