Reklam Katılım Payı ve Tanıtım Katkı Bedelleri Nedir?
Giriş: Marka Bilinirliğinin Bedeli
Franchise sistemlerinde, yalnızca bir ürün ya da hizmet satmak değil; aynı zamanda güçlü bir marka algısını sürdürebilmek esastır. Bu algının korunması ve büyütülmesi için yapılan en temel faaliyetlerden biri reklam ve tanıtımdır. Ancak bu faaliyetler ciddi bir finansal yük oluşturur. İşte bu yükü paylaşmak için franchise sözleşmelerinde yer verilen bir ödeme türü mevcuttur: Reklam Katılım Payı veya Tanıtım Katkı Bedeli.
Bu yazıda; reklam katkı payının ne olduğu, hukuki dayanakları, nasıl tahsil edildiği, taraflar üzerindeki etkisi, sektör örnekleri, olası uyuşmazlıklar ve Yargıtay kararları ışığında nasıl yorumlandığı detaylıca ele alınacaktır.
Reklam Katılım Payı (Marketing Fee) Nedir?
Reklam katkı payı, franchise alanın, franchise veren tarafından yürütülen merkezi reklam ve tanıtım faaliyetleri için düzenli olarak ödediği katkı bedelidir. Bu bedel genellikle;
- Ulusal TV reklamları,
- Sosyal medya kampanyaları,
- Google Ads bütçesi,
- Broşür, katalog, açık hava reklamları,
- Sponsorluklar ve PR faaliyetleri
gibi markayı tanıtıcı çalışmaların finansmanı için kullanılır.
Bu tür bedeller bazen “tanıtım katkı bedeli”, “reklam fonu katılımı” veya “pazarlama destek payı” olarak da adlandırılır. Sözleşmede hangi isimle anılırsa anılsın, temel amaç marka bilinirliği sağlamak ve korumaktır.
Reklam Katılım Payı Neden Alınır?
Bir franchise sisteminde her şube, tek başına reklam yapmaktan ziyade, bütün zincir adına yürütülen profesyonel tanıtım kampanyalarından faydalanır. Bu noktada, reklam katkı payının alınmasının başlıca gerekçeleri şunlardır:
- Marka değerinin korunması
- Yeni müşteri kazanımı
- Zincir genelinde görünürlük artışı
- Kampanya bütünlüğü
- Kurumsal iletişimde standartlaşma
- Dijital pazarlama altyapısının finansmanı
Reklam katkı payı sayesinde franchise alan, bireysel bütçelerle asla ulaşamayacağı ulusal veya bölgesel kampanya gücüne erişmiş olur.
Tanıtım Katkı Bedelinin Hukuki Niteliği
Tanıtım katkı bedelleri, Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamında “yan edim” niteliğindedir. Bu bedel:
- Franchise verenin reklam faaliyetlerini sürdürmesi için,
- Franchise alanın da bu çalışmalardan faydalanabilmesi için
sözleşme ile önceden kararlaştırılmış bir edimdir.
TBK m. 26 ve m. 27 uyarınca taraflar sözleşme serbestisi ilkesine dayanarak reklam katkı payını kararlaştırabilirler. Ancak bu ödemenin karşılıksız kalması, makul olmaması ya da keyfi kullanımı, dürüstlük kuralına aykırılık teşkil edebilir.
Reklam Katılım Payı Nasıl Belirlenir?
1. Ciro Üzerinden Oransal (%)
En yaygın yöntemdir. Genellikle:
- Aylık ciro üzerinden %1 ila %5 arasında bir oran belirlenir.
- KDV hariç tutar üzerinden hesaplanır.
- Royalty gibi aylık veya 3 aylık periyotlarla tahsil edilir.
2. Sabit Bedel
Bazı sistemlerde her şubeden eşit miktarda sabit bir katkı payı alınır (örneğin aylık 5.000 TL gibi).
3. Karma Model
Bazı zincirlerde reklam katılım payı belirli bir tutara kadar sabit, üzeri için oranlı şekilde alınır.
Örnek:
İlk 100.000 TL cirodan sabit 3.000 TL, üzeri için %2
Reklam Katılım Payı Ne Zaman ve Nasıl Ödenir?
- Genellikle her ayın belirli bir günü (örn. ayın 10’u) ödeme tarihi olarak belirlenir.
- Ödeme banka havalesi ya da POS sistemi üzerinden otomatik tahsilatla yapılır.
- Franchise verenin merkezi muhasebe ya da reklam fonu hesabına yatırılır.
- Ödeme karşılığında muhasebe fişi veya fatura düzenlenebilir.
Franchise Veren Reklam Katılım Payını Nasıl Kullanmalıdır?
Franchise verenin reklam katkı payını şu ilkeler doğrultusunda kullanması gerekir:
| İlke | Açıklama |
|---|---|
| Şeffaflık | Harcamaların kayıt altına alınması ve istenirse raporlanması |
| Eşitlik | Tüm franchise alanların bu çalışmalardan orantılı şekilde faydalanması |
| Amaca Uygunluk | Katkı payının sadece reklam ve tanıtım faaliyetlerinde kullanılması |
| Planlılık | Yıllık reklam bütçesi, medya planı ve kampanya takviminin hazırlanması |
Aksi halde franchise alanlar, ödedikleri katkı paylarının kötüye kullanıldığını öne sürebilir.
Reklam Katkı Payı ile İlgili Yargıtay Kararları
📌 Yargıtay 11. HD, 2021/4321 E., 2022/1194 K.
“Franchise sözleşmesinde reklam katkı payının alınması kararlaştırılmışsa, bu ödemenin yapılmaması halinde franchise verenin sözleşmeyi fesih hakkı vardır.”
📌 Yargıtay 15. HD, 2019/2331 E., 2020/4213 K.
“Reklam katkı payı, işletmenin marka değerinden doğrudan faydalanması karşılığıdır. Bu ödemeyi haksız ve nedensiz olarak reddeden franchise alan, edimini ihlal etmiş sayılır.”
Bu kararlar ışığında, reklam katkı bedellerinin sözleşmede açıkça belirlenmesi, kapsamının net çizilmesi önem taşımaktadır.
Franchise Alan Açısından Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Sözleşmede reklam katkı payı oranı veya tutarı açık şekilde yazılmalı.
- Hangi kampanyalarda kullanılacağı belirlenmeli.
- Yıllık plan ve raporlar franchise alanla paylaşılmalı.
- Ödemeler düzenli yapılmalı, aksi halde sözleşme fesih hakkı doğabilir.
- Franchise verenin reklam faaliyetleri takip edilmeli.
Franchise Veren Açısından Tavsiyeler
- Reklam fonu hesaplarını ayrı muhasebeleştirin.
- Tüm harcamaları belgeleyin, isteyen franchise alanlara açıklayın.
- Ulusal ve bölgesel kampanya planlarını yıllık olarak duyurun.
- Kısa vadeli ve uzun vadeli tanıtım stratejileri geliştirin.
- Dijital reklam ve influencer yatırımlarını şeffaf biçimde yönetin.
Ulusal ve Uluslararası Uygulamalar
- ABD Franchise sistemlerinde reklam katkı oranı genellikle %2 – %5 aralığındadır.
- Bazı sistemlerde katkı payı, markanın dijital varlıklarında kullanılmak üzere dijital pazarlama fonuna aktarılır.
- Avrupa’da franchise zincirlerinin %90’ı merkezi reklam fonu oluşturmaktadır.
Tanıtım Katkı Payının Şeffaf Kullanımı Nasıl Sağlanır?
- Yıllık medya planının franchise alanlara sunulması
- Harcama kalemlerinin detaylandırılması
- Dijital paneller ile tüm franchise alanların katkılarının ve faydalarının izlenmesi
- Dış denetim veya bağımsız muhasebe danışmanlığı alınması
- Şikayet sistemi kurulması
Bu uygulamalar, sistemde güven oluşturur ve katkı payına olan direnci azaltır.
Reklam Katılım Payı Uyuşmazlıkları ve Çözüm Yolları
Franchise alanın itirazları:
- “Reklam yapılmıyor.”
- “Kampanyalar sadece büyük şehirlerde yapılıyor.”
- “Sadece bazı şubeler faydalanıyor.”
- “Paranın nereye harcandığını bilmiyoruz.”
Bu tür uyuşmazlıklarda izlenmesi gereken yollar:
- Sözleşmenin incelenmesi
- Harcama raporlarının istenmesi
- Arabuluculuk veya ticari tahkim
- TTK ve TBK çerçevesinde dava açılması
Sonuç: Reklam Katılım Payı, Marka Gücünün Yakıtıdır
Franchise sisteminde sürdürülebilirlik yalnızca kaliteli ürün veya hizmetle değil, aynı zamanda sürekli ve güçlü tanıtımla mümkündür. Bu tanıtımların finansmanını sağlayan reklam katkı payları; sistemin her halkasının kazanç elde etmesi için zorunludur.
Ancak bu katkıların şeffaf, adil ve sistematik biçimde kullanılması gerekir. Franchise alanın ödediği her kuruşun markasına değer katması, onun motivasyonunu ve sistem içindeki devamlılığını da güçlendirir.
Av. Gökhan Yağmur ile Franchise Sözleşmelerinizi Güvence Altına Alın
Reklam katkı payı gibi hassas kalemler, franchise ilişkilerinde en çok anlaşmazlık doğuran başlıklar arasında yer alır. Bu nedenle sözleşmelerinizin hazırlanması, revize edilmesi ve denetlenmesi sürecinde uzman desteği almanız büyük önem taşır.
Ben, Avukat Gökhan Yağmur olarak;
- Franchise sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi,
- Reklam katkı payı uyuşmazlıklarında hukuki temsil,
- TTK ve Borçlar Kanunu kapsamında danışmanlık,
- Franchise sistemine katılmadan önce risk analizi
alanlarında profesyonel destek sunuyorum.
📞 İletişim: 0542 157 06 34
🔗 www.gokhanyagmur.com
🔗 www.gokhanyagmur.com.tr
Unutmayın: Doğru yapılandırılmış bir franchise sözleşmesi, başarılı bir iş ortaklığının temelidir!
