Türkiye’de Yasama Yetkisi Nedir? TBMM, Kanun Süreci ve Denetim Yolları (2025 Anayasa Hukuku Konu Anlatımı + Test)
📚 1. Yasama Yetkisi ve TBMM
Yasama, devletin üç temel erkinden biridir ve Türkiye’de bu yetki Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kullanılır.
Anayasa madde 7:
“Yasama yetkisi, Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.”
Bu maddeyle birlikte yasama organının asli ve bağımsız niteliği ortaya konmuştur. TBMM’nin tek meclisli yapısı vardır ve bu sistem, “tek dereceli yasama” olarak adlandırılır.
📌 2. TBMM’nin Yapısı ve Üyelik Şartları
2.1. TBMM’nin Yapısı:
- Tek kamaralı sistem (ikinci meclis yoktur).
- 600 milletvekili (2023 itibarıyla).
- Genel oyla seçilir.
2.2. Milletvekili Seçilebilme Şartları:
Anayasa madde 76 uyarınca:
- En az 18 yaşında olmak,
- En az ilkokul mezunu olmak,
- Kamu hizmetinden yasaklı olmamak,
- Yüz kızartıcı suçlardan hüküm giymemiş olmak,
- Erkekler için askerlikle ilişiği olmamak.
📌 3. Milletvekili Dokunulmazlığı ve Üyeliğin Sona Ermesi
3.1. Dokunulmazlık Türleri:
- Yasama dokunulmazlığı: Milletvekillerinin görev süresince işledikleri suçlardan dolayı yargılanamamasıdır (m.83).
- Mutlak sorumsuzluk: Meclis içinde söyledikleri söz ve oylamaları nedeniyle sorumlu tutulamazlar.
Dokunulmazlık, TBMM tarafından kaldırılabilir.
3.2. Milletvekilliği Nasıl Sona Erer?
- İstifa,
- Kesin hüküm giyme,
- Devamsızlık (bir ayda 5 birleşime katılmama),
- Meclis üyeliği ile bağdaşmayan görevler,
- Meclis kararı ile.
📘 4. TBMM’nin Görev ve Yetkileri
Anayasa madde 87 uyarınca TBMM’nin başlıca görev ve yetkileri şunlardır:
- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak,
- Bütçe ve kesin hesap kanunlarını görüşmek ve kabul etmek,
- Savaş ilanına karar vermek,
- Milletlerarası antlaşmaları onaylamak,
- Genel ve özel af ilanına karar vermek,
- Cumhurbaşkanını ve bakanları denetlemek,
- Para basılmasına karar vermek,
- Anayasa değişikliği yapmak.
📚 5. Kanun Yapma Süreci
Kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerine aittir (Cumhurbaşkanının bu yetkisi yoktur). Süreç şu şekilde işler:
- Kanun teklifi hazırlanır.
- Komisyonlarda görüşülür.
- Genel Kurul’da görüşülür ve oylanır.
- Cumhurbaşkanının onayına sunulur.
- Cumhurbaşkanı onaylarsa Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer.
- Geri gönderirse, TBMM tekrar görüşür.
📌 6. TBMM’nin Denetim Yolları
TBMM, yürütmeyi çeşitli yollarla denetler:
- Yazılı soru (m.98): Milletvekilleri tarafından Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilir.
- Genel görüşme: Toplumun genelini ilgilendiren konular tartışılır.
- Meclis araştırması: Belirli konularda bilgi edinmek amacıyla yapılır.
- Meclis soruşturması: Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında açılır.
Gensoru mekanizması, 2017 Anayasa değişikliği ile kaldırılmıştır.
📘 7. Yasama Yetkisinin Özellikleri
- Asli ve geneldir: Tüm hukuk alanlarını kapsar.
- Devredilemez: Hiçbir organa bırakılmaz.
- Süreklidir: TBMM dağılmamış olsa dahi görevine devam eder.
- Kanunla sınırlanabilir: Ancak kanunlar da Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.
📌 Hazırlayan:
Avukat Gökhan Yağmur
Daha fazla konu anlatımı ve sınavlara yönelik içerikler için:
🌐 www.gokhanyagmur.com
📚 https://www.gokhanyagmur.com.tr/category/hukuk-ders-notlari/
📘 Yasama – Test Soruları (10 Soru)
1. Türkiye’de yasama yetkisi hangi organa aittir?
A) Cumhurbaşkanı
B) Anayasa Mahkemesi
C) Bakanlar Kurulu
D) TBMM
E) Danıştay
✅ Cevap: D
2. TBMM’nin tek meclisli yapısı aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?
A) Çift kamaralı sistem
B) Federal sistem
C) Üniter sistem
D) Tek dereceli yasama
E) İki dereceli temsil
✅ Cevap: D
3. Milletvekili olabilmek için asgari yaş sınırı nedir?
A) 21
B) 18
C) 25
D) 20
E) 30
✅ Cevap: B
4. Aşağıdakilerden hangisi milletvekilliğinin sona erme sebeplerinden biri değildir?
A) Hakkında kesin hüküm verilmesi
B) Devamsızlık
C) İstifa
D) Milletvekili dokunulmazlığının kaldırılması
E) Yaş haddinin dolması
✅ Cevap: E
5. Meclis soruşturması aşağıdakilerden hangisi için uygulanabilir?
A) Milletvekilleri
B) Anayasa Mahkemesi üyeleri
C) Cumhurbaşkanı
D) Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar
E) Belediye başkanları
✅ Cevap: D
6. 2017 Anayasa değişikliği ile aşağıdakilerden hangisi kaldırılmıştır?
A) Meclis Araştırması
B) Gensoru
C) Yazılı Soru
D) Genel Görüşme
E) Kanun Teklif Hakkı
✅ Cevap: B
7. TBMM’nin asli görevi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yönetmelik yayımlamak
B) Kararname çıkarmak
C) Kanun yapmak
D) Yürütmeyi atamak
E) Yargılama yapmak
✅ Cevap: C
8. TBMM’de milletvekili sayısı kaçtır?
A) 450
B) 500
C) 550
D) 600
E) 650
✅ Cevap: D
9. Milletvekillerine ait yasama dokunulmazlığı aşağıdakilerden hangisini kapsar?
A) Özel hayatta işlenen suçları
B) Seçim dönemine ait suçları
C) Görev sırasında yapılan konuşmaları
D) Görevle ilgisi olmayan tüm davranışları
E) Görevden sonraki tüm faaliyetleri
✅ Cevap: C
10. Aşağıdaki denetim yollarından hangisi halk adına yargı tarafından yapılır?
A) Meclis soruşturması
B) Genel görüşme
C) AYM tarafından iptal davası
D) Yazılı soru
E) TBMM komisyon denetimi
✅ Cevap: C
